Profesor dr hab. Zbigniew Kloch


Kontakt: zkloch@al.uw.edu.pl lub telefon służbowy, którego nie odbieram w święta i w nocy - 607800037

Kariera naukowa - a czym w istocie jest kariera naukowa? Ferdynand de Saussure napisał dwie książki, a ta druga jest rekonstrukcją z notatek słuchaczy wykładów, których pomiędzy rokiem 1908 a 1911 słuchało 6, 11 i 8 studentów. Wielu twierdzi, że bez tej książki ani językoznawstwa, ani humanistyki w dzisiejszej postaci by nie było.
Zatem:

Pracę doktorską obroniłem w 1985 roku, jej promotorem był Michał Głowiński, który wymyślił temat w jednej z nieistniejących już warszawskich kawiarni, gdzie siedzieliśmy. Pamiętam, że herbata była marnej jakości, a profesor powiedział: „Wie pan, to jest nieopisane, bo nie było można, a warto o tym mówić”. No to napisałem (chodziło o tzw. poezję Legionów i w ogóle poezję I wojny światowej).

Habilitowałem się w 1995 roku w Instytucie Badań Literackich PAN. Na dyplomie wpisano: teoria i historia literatury. Namówiła mnie do tego profesor Lucylla Pszczołowska. Do kolokwium raczej się nie garnąłem, pracowałem wówczas dla Telewizji Polskiej („w likwidacji”, jak głosił stempel) jako realizator cyklu „Książki, które wstrząsnęły światem” (i innych filmików). Marzył mi się Oskar za film dokumentalny. Oskara nie dostałem, za to kolokwium habilitacyjne zdałem w dobrym stylu. No i pozostałem w IBL, później też zacząłem pracować na Uniwersytecie. Pisałem o komunikacji literackiej w Legionach Piłsudskiego, świadomości językowej końca Oświecenia i początków Romantyzmu, teorii znaku i poezji konkretnej.

W ciągu ostatnich lat intensywnie zajmuję się opisem i interpretacją przemian w polskiej najnowszej kulturze popularnej, przede wszystkim po 1989 roku. Pisałem o transformacji gatunków medialnych, reklamie ulicznej, konwencjach opisu zła w krajowych i zagranicznych mediach (analizy relacji ataku na WTC), stosunku mediów do takich zjawisk, jak fakt w historii najnowszej oraz problematyce gender w aspekcie lingwistycznym i jej przejawach w świadomości badawczej. Pisałem też o roli fotografii amatorskiej w Internecie, metaforze w języku polityków i w ogóle w dzisiejszym dyskursie publicznym, honoryfikatywności i strategiach kłamstwa w tych właśnie rodzajach wypowiedzi. Analizowanym materiałem były tu przede wszystkim wypowiedzi osób zeznających przed komisją sejmową powołaną w sprawie tzw. afery Rywina. Opisywałem popularne dziś jeszcze zjawisko reality show (telewizyjne programy Big Brother) i towarzyszący mu dyskurs publiczny. Wnioski z przeprowadzonych analiz zawarłem w rozprawie teoretycznej na temat dzisiejszej kultury doświadczenia potocznego, mieszczącej się w szeroko rozumianej antropologii codzienności, która ma już w Polsce pewną tradycję. Interesują mnie badania interdyscyplinarne z zakresu typologii kultury najnowszej, inspirowane metodologią semiotyczną, z uwzględnieniem prac Foucaulta i Habermasa. Obserwacje i interpretacje zjawisk, o jakich mowa, zawarłem w książce Odmiany dyskursu. Semiotyka życia publicznego w Polsce po 1989 roku, wydanej we Wrocławiu w roku 2006 w serii „Monografie FNP”. Od ośmiu lat prowadzę w Uniwersytecie Warszawskim wykłady i seminaria z semiotyki kultury, wiedzy o komunikowaniu społecznym i poznawczych funkcji metafory. Prace z tego zakresu publikowałem w „Pamiętniku Literackim”, „Tekstach Drugich”, „Nauce”, „Psychology of Language and Communication”.

W OBTA zajmowałem się głównie MISH i edukacją w AAL. Zorganizowałem, sam lub z pomocą zainteresowanych osób kilka sesji, z udziałem gości zagranicznych (profesorowie - Nina Braginskaja, Siergiej Gindin, Boris Uspienski) i krajowych (profesorowie: Teresa Dorzyńska, Jerzy Bartmiński, Andrzej Bogusławski, Wojciech Tomasik). Obecnie w IBI zainicjowałem działalność laboratorium semiotycznego. Chciałbym, żeby było ono wolne od ortodoksji metodologicznej. W IBI prowadzę także studia doktoranckie, mam nadzieję, że nie będą one szkółką wyższą, której absolwenci stoją w kolejce po jeszcze jeden dyplom, będą zaś w założeniu ośrodkiem wymiany myśli humanistycznej. Realizacja tego celu wymaga czasu, pieniędzy i dużych nakładów pracy - zainteresowanych zapraszam do wspólnego działania.

Staże naukowe: Bywałem przede wszystkim we Francji w Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales w Paryżu i na Universite de Franche-Comte w Besançon, ale też współpracowałem w Pradze z uczonymi z Ustawu pro ceskou literaturu AV CR, Ustavu pro jayk cesky i Filosoficky Fakulty Karlovy University. Nagrody: kilka dostałem, najczęściej drobne, nie był to ani Nobel, ani Nike.

Zainteresowania pozanaukowe: jazz, blues, życie codzienne - w ogóle coraz częściej wydaje mi się, że moje zainteresowania są głównie pozanaukowe.

Ważniejsze publikacje:

Poezja pierwszej wojny. Tradycja i konwencje, Wrocław 1986. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, ss. 217;

Spory o język, Warszawa 1995. Wydawnictwo IBL, ss. 224;

Odmiany dyskursu. Semiotyka życia publicznego w Polsce po 1989 roku. Monografie FNP. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2006.

Język i płeć: różne podejścia badawcze, „Pamiętnik Literacki” 2000, z. 1;

Polish Media About 9/11: The Rhetoric and Metaphor of the Dicours, w: Psychology of Language and Communication”, 2003, vol. 4; Reality show i kultura masowa, „Pamiętnik Literacki” 2004, z. 3, s. 145-172;

Punkt widzenia i ideologia, w: Punkt widzenia w tekście i dyskursie, pod red. J. Bartmińskiego, S. Niebrzegowskiej-Bartmińskiej, R. Nycza. Lublin 2004, s.171-186;

Metafory w dyskursie publicznym: Michnik, Urban, Miller przed komisją sejmową, „Nauka” 2006 nr 1, s. 65 – 79; Hasła do: Słownik pojęć i tekstów kultury, Warszawa 2002. Reklama, miasto i kulturowa potoczność, „Teksty Drugie” 2006 nr 4;

Potoczność i wypowiadanie. Przyczynek do antropologii codzienności, „Studia Litteraria Polono-Slavica” 2008.

Marginalia kultury: o obrazach ciąży i ich znaczeniach w kulturze doświadczenia potocznego. „Image. The International Journal of European Film, Performing Arts and Audiovisual Communication”, Vol. IV, kwiecień 2009.
Przedstawienie i prawda w kulturze doświadczenia potocznego. „Teksty Drugie”, nr 5, 2009
Iconicity of Discourse in Contemporary Culture. Example: Photographs from the WTC Attack. W : Words and Images. Iconicity of the Text. Ed. T. Dobrzyńska, R. Kuncheva. Sofia 2008.
Mowa i ołtarz. O znaczeniach wystąpienia publicznego w dzisiejszej kulturze, na przykładzie przemówienia Papieża Benedykta XVI w Auschwitz-Birkenau. „Pamiętnik Literacki” nr 2 2009.
O języku i narodowej tożsamości. Przypadek dziewiętnastowiecznej Finlandii. „Literatura na Świecie, nr 9-10, 2010.
The Samurai and His Pigeons. W: Birthday Beasts’ Book. Cultural Studies In Honor of Jerzy Axer. Warsaw 2011.
A Structural-Semiotic Concept of Culture: The Tartu-Moscow School. Some Remarks from a Subjective Perspective. W: The Humanities Today and the Idea of Interdyscyplinarny Studies. Ed. B. Bokus. Warszawa 2011.
Interdysciplarity as Discursive Gauge of Modernity. W: The Humanities Today and the Idea of  Interdyscyplinarny Studies. Ed. B. Bokus. Warszawa 2011.